Soms moet u voorafgaand aan de werkzaamheden aantonen dat er geen archeologische resten aanwezig zijn of moet u er voor zorgen dat deze resten voorafgaand aan de werkzaamheden worden veiliggesteld. Het doel van archeologisch onderzoek is het vaststellen van de archeologische verwachtingen in een gebied.

Het bevoegd gezag (vaak de gemeente) bepaalt welke onderzoeken hiertoe moeten worden uitgevoerd. Op de website van het Erfgoedloket kunt u meer lezen over deze verschillende type onderzoeken: https://erfgoedloketgroningen.nl/kennisbank/vergunningen-en-erfgoed/instrumenten/instrumenten-archeologie/

Een archeologisch rapport is een document waarin de resultaten van archeologisch onderzoek worden vastgelegd. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de opgravingen, vondsten, en de context waarin deze zijn gedaan. Het doel is om de bevindingen te documenteren en beschikbaar te maken voor onderzoekers, beleidsmakers en het publiek. Vaak is in het rapport ook een advies opgenomen over wat er verder met betrekking tot de aanwezige archeologische waarden moet gebeuren.
Of én welk type archeologisch onderzoek noodzakelijk is wordt bepaald door het ‘bevoegd gezag’ (vaak de gemeente).

Beeldbepalende panden en objecten bepalen mede het aanzicht van het dorp of zijn onderdeel van een structuur die belangrijk is voor het karakter van het dorp/stad of landschap. Beeldbepalende panden zijn van belang voor de stedenbouwkundige of landschappelijke samenhang.

Deze gebouwen en objecten gebouwen zijn door de gemeente vastgelegd in het bestemmingsplan. De regels kunnen per gemeente verschillen. In het algemeen geldt dat alleen bij plannen voor sloop en vervangende nieuwbouw een vergunning aangevraagd moet worden. Bij sloop moet een gebouw worden herbouwd passend binnen de bestaande structuur of plek. Alleen de plaats en vorm van een beeldbepalend gebouw is beschermd, niet het gebouw zelf.

Voor wat betreft verbouw, aanbouw, schilderen of wijzigen van een beeldbepalend gebouw gelden de regels die voor andere gebouwen ook gelden. Wat vergunningsvrij of vergunningplichtig was, blijft vergunningsvrij of vergunningplichtig.

‘Bestemmingsplan’ is een oude naam. Sinds de invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 worden de bestemmingsplannen stap voor stap vervangen door omgevingsplannen. Een bestemmingsplan is een juridisch document dat door de gemeenteraad wordt vastgesteld en bepaalt wat er met de ruimte in een gemeente mag gebeuren. Het beschrijft bijvoorbeeld of een stuk grond bestemd is voor wonen, werken, recreatie of landbouw. Daarnaast bevat het bestemmingsplan regels over bouwhoogtes, afstanden tot de erfgrens en andere bouwvoorschriften.
Ook kunnen in een bestemmingsplan extra regels zijn opgenomen voor de bescherming van erfgoedwaarden. Bijvoorbeeld met een dubbelbestemming karakteristiek of archeologie.

Een beschermd stads- of dorpsgezicht is een gebied in een stad of dorp met een bijzonder cultuurhistorisch karakter. De bescherming is bedoeld om de cultuurhistorische identiteit van een gebied te behouden en in te zetten bij ontwikkelingen. Sinds 2012 worden er geen nieuwe beschermde gezichten aangewezen. Het overzicht is te vinden in de Erfgoedatlas (onder ‘Beschermd erfgoed’, ‘Rijk’, ‘Stads- en dorpsgezichten’).

Bouwhistorisch onderzoek is een onderzoek naar de ontstaansgeschiedenis en ontwikkeling van een gebouw of ensemble, met een nadruk op de fysieke samenstelling. Dit onderzoek omvat aspecten zoals wie de architect was, wat de constructiewijze was, en welke latere toevoegingen of wijzigingen er zijn gedaan. Het doel is om inzicht te krijgen in de bouwgeschiedenis en de waarde van het gebouw, wat kan helpen bij restauratie- en renovatieprojecten.
Meer informatie over bouwhistorisch onderzoek en de richtlijnen die voor een dergelijk onderzoek gelden vindt u in de publicatie: ‘Richtlijnen bouwhistorisch onderzoek’. https://erfgoedloketgroningen.nl/wp-content/uploads/2020/09/richtlijnen-bouwhistorisch-onderzoek.pdf

Een bouwtekening is een technische tekening van een bouwwerk of gebouw. Deze tekeningen geven gedetailleerde informatie over de constructie en het ontwerp van een gebouw. Er bestaan verschillende soorten bouwtekeningen, zoals ontwerptekeningen, bestektekeningen, werktekeningen, detailtekeningen, constructietekeningen en installatietekeningen.

Een cultuurhistorische waardenkaart is een cartografische weergave van bestaande en verdwenen landschapstypen en cultuurhistorische overblijfselen in het landschap. Door gebruik te maken van de waardenkaart bij planvorming, kan rekening gehouden worden met deze erfgoedwaarden. Daarnaast kan hiermee het verhaal van een plek/ de geschiedenis in beeld worden gebracht.

Dendrochronologie is een methode om hout te dateren aan de hand van het ritme van de jaarlijkse groeiringen van bomen. Zo kan je bepalen wanneer een boom precies geveld werd en dus hoe oud het hout is.

Het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) is een gedetailleerde digitale hoogtekaart van Nederland. Deze kaart geeft nauwkeurige informatie over de hoogte van het maaiveld en andere objecten, zoals gebouwen en infrastructuur.

Gemeentelijk erfgoedbeleid is het beleid dat een gemeente opstelt en uitvoert om het cultureel erfgoed binnen haar grenzen te beschermen, beheren en benutten. Dit beleid omvat richtlijnen en maatregelen voor de omgang met monumenten, archeologische vindplaatsen, beschermde stads- en dorpsgezichten, en andere cultuurhistorische elementen. Het doel is om het erfgoed te behouden en te integreren in ruimtelijke ontwikkelingen, zodat het bijdraagt aan de identiteit en leefbaarheid van de gemeente.
Het beleid is vaak vastgelegd in de gemeentelijke erfgoednota/ nota archeologie/ nota cultuurhistorie.

Het Erfgoedprogramma is de samenwerking van de provincie, de gemeenten in het aardbevingsgebied, het Erfgoedloket, de Nationaal Coördinator Groningen, het Instituut Mijnbouwschade en het ministerie van OCW/de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. In het Erfgoedprogramma wordt gewerkt aan een goede balans tussen veiligheid en instandhouding/doorontwikkeling van het erfgoed in de provincie.

Zie ook: https://www.provinciegroningen.nl/actueel/dossiers/erfgoed/erfgoedprogramma/

Een gemeentelijk erfgoedregister/ gemeentelijke erfgoedlijst/ gemeentelijke monumentenlijst is een register dat door de gemeente wordt bijgehouden en waarin het cultureel erfgoed dat door de gemeente aangewezen is, wordt opgenomen. Zo’n register kan onder andere monumenten, stads- of dorpsgezichten en andere cultuurgoederen bevatten. Het doel van een register is om overzicht te bieden van het beschermde erfgoed binnen de gemeente en om deze informatie toegankelijk te maken voor beleidsmakers, onderzoekers en het publiek.
Let op: karakteristieke panden zijn vaak niet opgenomen in het gemeentelijke register maar beschermd via het bestemmingsplan of omgevingsplan.

In het begin van de 19de eeuw is geheel Nederland ingemeten en voor het eerst officieel kadastraal vastgelegd. Deze eerste kadastrale kaarten noemen we de kadastrale minuut.

Op de website hisgis.nl zijn deze kaarten voor onder andere de provincie Groningen gedigitaliseerd en online beschikbaar. Hierdoor kunt u dus zien hoe uw perceel er uit zag rond 1832.

Karakteristieke panden en objecten zijn karakteristiek voor het dorp of het landschap en bepalen mede de identiteit of aanzicht van het gebied. Deze gebouwen zijn belangrijk vanwege bijvoorbeeld de (oorspronkelijke) functie binnen het gebied, de ouderdom, de bouwstijl en/of de opvallende ligging.

Deze panden en objecten zijn door de gemeente vastgelegd in het bestemmingsplan of omgevingsplan. De regels kunnen per gemeente verschillen. In het algemeen geldt dat alleen de buitenkant van het gebouw beschermd is en dat alleen een vergunning aangevraagd moet worden bij sloop. Dit geldt zowel voor het hele gebouw, maar ook voor onderdelen zoals schoorstenen. Het uitgangspunt is om het gebouw, of onderdelen daarvan, te behouden.

Voor wat betreft verbouw, aanbouw, schilderen of wijzigen van een karakteristiek gebouw gelden in principe dezelfde regels die voor andere gebouwen ook gelden. Wat vergunningsvrij of vergunningsplichtig was, blijft vergunningsvrij of vergunningsplichtig.

In de regio Groningen moeten gebouwen niet alleen in staat zijn om de reguliere belastingen op te nemen die ook in de rest van Nederland gelden, maar zij moeten ook aardbevingsbestendig zijn. Hiertoe is de Nederlandse Praktijk Richtlijn NPR 9998 uitgebracht. Bij monumenten gaat het echter niet alleen om de constructieve veiligheid, maar ook om de cultuurhistorische waarde. Bij beslissingen ten aanzien van versterken moet verder rekening worden gehouden met juridische randvoorwaarden, vastgelegd in diverse regelingen. De ‘Position Paper Monumenten’ richt zich daarom op de belangrijkste betrokkenen in het proces van het beoordelen van de constructieve veiligheid, het in stand houden van cultuurhistorische waarden en het besluitvormingsproces, rekening houdend met wettelijke kaders en regelgeving.

Het omgevingsplan bevat algemene regels van de gemeente voor de fysieke leefomgeving. Iedere gemeente heeft één omgevingsplan onder de Omgevingswet.

Een omgevingsvergunning moet worden aangevraagd als u iets wilt veranderen aan uw huis, tuin of bedrijf. Maar een omgevingsvergunning is niet altijd nodig. Via de vergunningscheck in het Omgevingsloket kunt u controleren of u een vergunning nodig heeft of een melding moet doen.